Yazı Detayı
09 Mart 2020 - Pazartesi 11:38 Bu yazı 270 kez okundu
 
Bir depremin ardından: Akut stres bozukluğu
Cenk Yıldızlı
 
 

Geçtiğimiz günlerde Elazığ ve Akhisar’da büyük depremler atlattık. Kimisinde can ve mal kayıpları yaşanırken, kimisinde yalnızca büyük bir tedirginlik yaşandı. Öncelikle depremlerden doğrudan veya dolaylı etkilenenlere büyük geçmiş olsun diliyorum.

Bilindiği gibi, Türkiye bir deprem ülkesi. Deprem ise yer sarsıntılarının yüzeyi etkilemesinden kaynaklı oluşan doğa olayı (kimileri yapay olduğunu iddia etse de). Peki depremleri bir felakete, daha doğrusu bir afete dönüştürenler ne olabilir? Türkiye’nin deprem ülkesi olduğunu belirttik. Her an herhangi bir yerde deprem olabiliyor, merak edenler Kandilli (Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü) ve AFAD’ın (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) sayfalarından bakabilir. Ama hepsi aynı ölçüde etkili olmayabiliyor. Elazığ depremini düşünün, bu depremi yakın veya herhangi bir zamanda yaşanabilecek depremlerden ayıran faktörler nelerdir? Birincisi, depremde kitlesel düzeyde can ve mal kaybı meydana geldi. Çok sayıda kişi hayatını kaybetti, çok sayıda da bina hasar aldı. Ulaşımda geçici süre de olsa aksama meydana geldi. Ulaşım, iletişim ve yönetim… Aynı zamanda afet olmasına sebep olan çok önemli ikinci bir faktörü daha var depremin: Müdahale kaynaklarının yetersizliği.

İyi de ne alaka olabilir? Devlet ve sivil toplum kuruluşları müdahale etti ve ediyor zaten. Hayır, onlar afet sonrası müdahalelere giriyor. Afet öncesi müdahale kaynakları yeterli olsaydı, can ve mal kayıpları yaşanmaz, Elazığ depremi de deprem olarak anılır, geçilirdi.

Nereye bağlayacağım? Afet öncesi ve sonrası durumlar (hatta müdahale kaynaklarına yöneltilen birtakım eleştiriler) bu yazının konusu değil. Bunun için, çeşitli sivil toplum (Türkiye Kızılay Derneği, Arama Kurtarma Teşkilatı ve birçok dernek) ve kamu (AFAD) kaynaklarından yardım alınabilir. Bu yazının konusu, afetlerden doğrudan (afet esnasında afet bölgesinde bulunarak) veya dolaylı (yakının etkilenmesi veya kitle iletişim araçlarından afete maruz kalmak) etkilenen kişilerin afetin gerçekleşmesinden itibaren ilk anda yaşayabileceği bir durum: Akut Stres Bozukluğu.

Buradaki akut malum olan (Arama Kurtarma Teşkilatı) değil tabii, yoksa neden Nasuh Mahruki’ye karşı (AKUT’un başındaki isim) stres bozukluğu yaşasın kişiler? Bilenler vardır, ama akut burada erken dönem anlamına geliyor.

Akut Stres Bozukluğu, afetin yaşandığı ilk andan itibaren kişinin (ve toplumun) yaşantısını sekteye uğratabilir, olaylarla başa çıkma kaynaklarını zorlaştırabilir.

Bu bozukluğu yaşayan kişileri nasıl anlayacağız? Elbette vardır yolları, aslında dört temel yolu var:

1 – Aşırı uyarılmışlık belirtileri: Kişi, her an yeni bir şey olacak tedirginliğine kapılabilir.  Girdiği herhangi bir ortamda şüpheci davranabilir. Bu tedirginlik, kişinin uykuya dalmasında da güçlük yaratabilir.

2 – Yeniden yaşama belirtileri: Depremi düşünelim. Kişi, depremi sanki az önce yaşamış hissine kapılabilir. Deprem rüyalarına, kabuslarına, düşüncelerine girebilir.

3 – Kaçınma belirtileri: Kişi, kendisine ilgili afeti hatırlatan herhangi bir durumdan veya ortamdan uzaklaşmak isteyip buna göre harekete geçmeye çalışabilir.

4 – Dissosiyatif belirtiler: Kişi, afet sonrası kendisine yabancılaşmaya başlayabilir ve kendisini başka birisi olarak görebilir.

Temel olarak, bu dört temel durumdan bahsedilebilir, ancak hepsi yaşanacak diye bir kaide yok. Bunlardan biri de yaşanabilir. Ama her yaşayanı hemen etiketleyecek miyiz? Hayır, en az üç gün ve en fazla otuz gün yaşanması şartı var. Sadece deprem, sel, çığ gibi doğa kaynaklı olaylarda mı yaşanabilir? Hayır, bombalama, katliam, soykırım, cinsel taciz, işkence gibi beşeri olaylara doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalmış insanlarda da bu bozukluk görülebilir. Ayrıca, çok sevilen bir yakının kaybı da buna yol açabilir. Peki, bu durumu nasıl tedavi edebiliriz?

Uzun uzun bahsedemeyeceğim, ancak Akut Stres Bozukluğu genel olarak doğal karşılana bir durum. Otuz gün gibi bir süre tanımlanması da bu yüzden. Ancak, erken tedavinin bir sonraki yazıda bahsedeceğimiz ileriki aşamaya da geçmesini önlemek için maruz bırakma tedavileri mevcut. Ama her iki durumu da (Akut’u ve sonraki aşamayı) yaşayan insanlara en azından ruh sağlığı çalışanlarının ve sivil toplum gönüllülerinin yapması gereken ilk müdahale kişiye/kişilere psikoterapi veya psikoeğitim uygulamak değil, bu kişi veya kişilerin güvenlik, sosyal ve duygussal ihtiyaçlarını karşılamak olmalıdır. Kişiler kendini hazır hmeyebilir. Hatta, genellikle afet bölgelerine lisans öğrencilerinin gönüllü olarak gitmesi uygun bulunmaz. Çünkü, öğrencilerin alan deneyimi olmadığı için nasıl müdahale edecekleri kestirilemez. Ama öğrenciler “deneyim” yaşamadan nasıl deneyimli olacak? BU deneyimin öncelikle daha kontrol edilebilir ortamlarda (klinik gibi), bir süpervizörün yardımıyla kazandırılması lazım.

Herkesin merak ettiği soru: Peki bu stres bozukluğu, bir aydan da fazla sürerse ne olur? Bunun cevabı, önümüzdeki yazıda. O zamana kadar, atacağım birtakım önerilere bakabilirsiniz:

- Nuray (Karancı) Hoca’nın “Afet Zararlarını Azaltmada Psikolojinin Önemi” isimli makalesi.

- Sedat (Işıklı) Hoca’nın YouTube’a da yüklenmiş, konuyla ilgili çeşitli videoları. (Sayın hocam, konuya vakıf birisi olarak benden milyon kat daha iyi anlatıyor)

- Kandilli Rasathanesi’ne göre son depremler: http://www.koeri.boun.edu.tr/scripts/lst0.asp

- AFAD’ın afetlere ilişkin hazırladığı bilgilendirmeler.

 
Etiketler: Bir, depremin, ardından:, Akut, stres, bozukluğu,
Yorumlar
Yazarlar
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Trabzonspor
53
0
3
8
15
26
2
Başakşehir FK
53
0
3
8
15
26
3
Galatasaray
50
0
4
8
14
26
4
Sivasspor
49
0
5
7
14
26
5
Beşiktaş
44
0
8
5
13
26
6
Alanyaspor
43
0
7
7
12
26
7
Fenerbahçe
40
0
8
7
11
26
8
Göztepe
37
0
9
7
10
26
9
Gaziantep FK
32
0
10
8
8
26
10
Denizlispor
31
0
11
7
8
26
11
Antalyaspor
30
0
10
9
7
26
12
Gençlerbirliği
28
0
12
7
7
26
13
Kasımpaşa
26
0
14
5
7
26
14
Konyaspor
26
0
10
11
5
26
15
Yeni Malatyaspor
25
0
13
7
6
26
16
Çaykur Rizespor
25
0
15
4
7
26
17
MKE Ankaragücü
23
0
13
8
5
26
18
Kayserispor
22
0
14
7
5
26
Modül 1

Bu modül kullanıcı tarafından yönetilir, ister kod girilir ister iframe ile içerik çekilir. Toplamda kullanıcı 5 modül ekleme hakkına sahiptir, bu modül dahil tüm sağdaki modüller manuel olarak sıralanabilir.

Haber Yazılımı
G-3P05WK8YYB